نشست «روند آموزش تاریخ در دانشگاه‌ها؛ مسائل و چالش» که عنوان یکی از سلسله نشست‌های بررسی برخی از شاخه‌های علوم انسانی بعد از انقلاب است، عصر چهارشنبه (۲۵ بهمن ماه) با حضور آرزو رسولی (طالقانی) و زهیر صیامیان گرجی در سرای اهل قلم برگزار شد.

رسولی در این نشست با اشاره به اینکه در ایران مشکلات جدی‌ای در آموزش تاریخ داریم، گفت: تاریخ به صورت یک گرایش عمومی در دوره کارشناسی تدریس می‌شود و از میان ۱۳۰ واحد آموزشی تنها ۱۰ واحد به ایران باستان اختصاص یافته، درحالی که ما می‌دانیم ریشه‌ها در ایران باستان است و تاریخ ما یک تاریخ پیوسته است بنابراین باید تاریخ کشور خود را بشناسیم که این استمرار خود را حفظ کرده است.
 
وی با اشاره به واحدهای درسی که در مقاطع تحصیلی مختلف در حوزه تاریخ ارائه می‌شود، افزود: باتوجه به اینکه دانشجویان ایران باستان مطالعه‌ای ندارند معمولا آموزش تاریخ به آنها انرژی زیادی از اساتید می‌گیرد چراکه یادآوری مطالب گذشته نیازمند زمان زیادی است. همچنین توازن بین دوره‌های تاریخی و ارایه واحدهای درسی وجود ندارد. در پاسخ به نیازها برنامه‌ریزی‌هایی انجام شده و تغییراتی در رشته تاریخ صورت گرفته است که همچنان نیازمند توجه است.

این مدرس دانشگاه اضافه کرد: به طور مثال وضع ما در تاریخ جهان همچنان بد است. من چندین دانشجوی افغانی دارم و می‌بینم که آنها درباره تاریخ جهان به همه کشورها از جمله ایران می‌پردازند اما ما در مطالعه تاریخ جهان حتی به کشور همسایه‌مان افغانستان نمی‌پردازیم و ایران فرهنگی را لحاظ نکردیم. همچنین در مقطع کارشناسی ارشد که تاریخ جهان داریم تاریخ ایران خوانده نمی‌شود و واحد ایران باستان نیز در قالب دو واحد درسی تنها ارایه شده است این‌ها کاستی‌هایی است که در آموزش تاریخ وجود دارد و نیاز است که اصلاح شود.
 
به گفته رسولی، واحدهای آموزش تاریخ در ایران رویکردشان به تاریخ سیاسی بسیار نزدیک است و همچنین دانشجو سیر تحول تاریخ را در ایران نمی‌بیند به‌طور مثال دانشجویان ما نمی‌دانند که تحول شعر قبل از اسلام چگونه بوده یا اینکه اگر فرهنگ و زبان ما در طول تاریخ حفظ شده چگونه این اتفاق صورت گرفته است.

تمام ایدئولوگ‌های انقلاب یک کتاب تاریخ دارند
صیامیان نیز در بخش دیگری از این نشست با اشاره به ناهمسازی در نظام سیاستگذاری آموزش تاریخ در دانشگاه‌ها گفت: آموزش تاریخ موقعیت استراتژیک سرنوشت سیاسی ـ تاریخی، اجتماعی یک نظام حاکمیتی است و لازم است که مورد توجه قرار گیرد. ما تاریخ را برای آینده می‌خواهیم. تمام ایدئولوگ‌های انقلاب یک کتاب تاریخ دارند و حضور مولفان آنها از روحانیون تا روشنفکران در تاریخ دیده می‌شود.
 
وی ادامه داد: آموزش تاریخ بر معنای شدن یک آدم است و آنچه ضرورت و مطالعه آموزش تاریخ در ایران را ایجاد می‌کند مطالعه و بازشناسی ارزش‌های مادی و معنوی در ایران با الهام از انقلاب اسلامی و جهان منبعث از آن است.

این مدرس دانشگاه تاکید کرد: تاریخ باید رسالت خود را در تغییر زیربنایی و بنیادی برپایه مطالعه مواریث ارزشمند جامعه ایرانی و اسلامی در تاریخ جهان به انجام رساند. متاسفانه امروز نوعی زمان‌پریشی در آموزش تاریخ وجود دارد و ما براساس مدل اطلاعات‌محور آموزش تاریخ را در دانشگاه‌ها دنبال کردیم که مشکلاتی را برای ما ایجاد کرده است. همچنین بعد از انقلاب ۴۰۰ هزار نفر در رشته تاریخ وارد دانشگاه‌ها شدند در حالی که این رسالت با توجه به سیاست‌های حاکمیت نامتوازن بوده است.
 
به گفته صیامیان، تمرکزگرایی حاکمیت و دولت بعد از انقلاب که تعریف شده نیازمند نوعی از ریسک‌پذیری برای اعتماد به جامعه‌ای است که هیچ وقت به هویت خود پشت نمی‌کند. تمرکزگرایی بعد از انقلاب اسلامی می‌توانست به این سو برود که دانشگاه‌ها براساس عرضه و تقاضا واحدهای تاریخ را ارائه دهد و نوعی خودگردانی برای دانشگاه‌های جدید به وجود بیاید.
 
وی با بیان اینکه آموزش تاریخ قبل از انقلاب نتوانسته همساز با تحولات در حوزه تاریخ و آموزش آن در حوزه جهانی باشد، افزود: تحولات حوزه فناوری مدل آموزشی ما را تحت تاثیر قرار داده اگرچه به آن توجهی نشده است. هدف از آموزش تاریخ در دانشگاه‌ها حفظ گذشته نیست بلکه رابط برقرار کردن بین گذشته و امروز است. فرهنگ ما پیچیدگی‌های بسیاری دارد و بدون رابطه با گذشته معناداری آن حفظ نمی‌شود با این شرایط به نظر می‌رسد باید تاریخ را از آنجایی مورد بررسی قرار دهیم که بیشتر شبیه ما بوده و مورد نیاز ماست و می‌تواند مسائل ما را برطرف کند.
 
صیامیان در بخش پایانی سخنانش با بیان اینکه مدل آموزشی گذشته در تاریخ که گذشته ما را تنها در گذشته می‌دید کارآمد نیست، افزود: امروز باید این موضوع را مدنظر قرار داد که چگونه می‌توان گذشته را شناخت و از آن استفاده کرد. ما باید آموزش تاریخ در دانشگاه‌ها را به‌عنوان یک موضوع گفتگو تبدیل کنیم تا چگونگی مشارکت خود و موسسات در آن تعریف شود چراکه دچار زمان‌پریشی در این حوزه نشویم. از سوی دیگر آموزش تاریخ را می‌توان براساس دوره پیشامدرنی و مدرن تعریف کرد. ما نیازمند این هستیم که آموزش تاریخ را در میان فرهنگ و تجربه زیسته قرار دهیم. تاریخ چیزی بیش از گذشته نیست و گفتگو درباره تاریخ امکان اینکه شهروند بهتری باشیم برای ما فراهم می‌کند. آموزش تاریخ امروز برای مدنیت و هویت ما اهمیت پیدا می‌کند.