نشست معرفي و بررسي كتاب «ر» به مناسبت چهلمين سال پيروزي انقلاب اسلامي سه شنبه (ششم شهريور) با حضور محمدعلي آقاميرزايي، مريم برادران و مهدي كاموس در سراي اهل قلم برگزار شد. گفتني است نيكنام حسيني پور، مدير عامل موسسه خانه كتاب نيز در اين نشست حضور داشت.

كاموس در اين نشست، گفت: وقتي درباره زندگي در زندگي نامه صحبت مي كنم آيا زندگي زيسته انسان از زمان تولد تا مرگ مد نظر است يا سبك زندگي او. آيا ما با انساني كه به يك عنوان منتسب شده روبه رو هستيم يا مي خواهيم با حقيقت اسنان رو به رو شويم؟ اين دو نگاه متفاوت است.  آثاري كه در اين زمينه توليد مي شود ما با حوزه هاي تجربه زيستي رو به رو نيستم بلكه با سبك زندگي رو به رو هستيم چون سبك زندگي ها شبيه هم هستند، بسياري از افراد شبيه هم شدند اما اگر بخواهيم تجربه هاي زيسته رو به رو شويم نياز به مستندنگاري داريم، در اين زمينه كمتر زندگي نامه هاي موفقي داريم و در زندگي نامه ها تبيين صورت نگرفته است.

وي ادامه داد: تنها ويژگي برجسته اين كتاب نگاه به تجربه هاي زيستي است و با زندگي نامه نويسي كليشه اي رو به رو نيستيم. در زندگي نامه نويسي با زندگي روزمره، سبك زندگي، كيفيت زندگي و زندگي خانوادگي رو به رو هستيم. اين كتاب از نظر پرداختن به زندگي خانوادگي جزو معدود آثار است و اين از نقاط قوت كتاب به حساب مي آيد كه در آن به تجربه هاي زيسته انسان پرداخته است. هر چند اين كتاب در سبك زندگي دچار تعارض مي شود و اثر را از دفاع مقدس دور مي كند، سبك زندگي شهيد حيدري ديني و انقلابي است. پرداختن به اين كه او چگونه به يك انسان ديندار و دينمدار تبديل شده است در اين كتاب خالي است. در اين كتاب به موضوعات قدسي شهيد به جزء دو مورد پرداخته نشده است اين درحالي است كه در سبك زندگي او امر قدسي بيشتر متجلي مي شود.

كاموس بيان كرد: زندگي شهيد حيدري هم از نظر خانواده خودش و هم از نظر خانواده همسر از كيفيت بالايي برخوردار است اين موضوع در نوع ازدواج و عكاس هاي مستندي كه وجود دارد، مشخص است. اين كتاب در روايت زندگي روزمره موفق بوده است و مهندسي روايت قابل قبول است. خواندن كتاب خواننده را خسته نمي كند بلكه به سادگي از يك فصل به فصل ديگر مي رويم. اثر خوش خوان است و دلمان مي خواهد در مورد بعضي موضوعات بيشتر بدانيم و بخوانيم. با اين سبك نوشتن، پيوند روايت هاي ميان فردي و فردي قوي نيست و بايد به آنها بيشتر پرداخته شود، ما متوجه نبود اطلاعات در مورد اين موضوعات هستيم اما من فارغ از سختي هاي كار صحبت مي كنم.

وي عنوان كرد: من با نگاه انسان شناختي و مردم شناسي به اين كتاب نگاه كردم. خواننده امروز به علت سريال هاي داستاني و افزايش اطلاعاتي كه روزمره در اختيارش قرار گرفته يك ذهن داستان زده و اطلاعات زده دارد، بنابراين اين نوع روايت گري براي خواننده دشوار است، اين موضوع باعث مي شود روايت داستاني كردن براي خواننده دشوار باشد. وقتي نگاه انسان شناختي و مردم شناسي داشته باشيم تاريخ اجتماعي ملت اهميت پيدا مي كند اما نوع روايت تاريخ اجتماعي مردم در اين كتاب چگونه بيان شده است. اين اسناد رواي فرهنگ اجتماعي ما هستند، رمان ها، خاطرات و زندگي نامه ها جزو اسناد فرهنگي هستند كه تاريخ اجتماعي را بيان مي كنند.

كاموس بيان كرد: مقدمه كتاب مقدمه اي لازم و به جا است، شرح تاليف اثر در اين مقدمه آمده است. مقدمه در كنار حسن هايي كه دارد به خواننده ذهنيتي مي دهد كه لذت خواندن را از مخاطب مي گيرد. به عنوان مثال، ويژگي هاي شخصيت داستان را بيان مي كند كه اگر امكان دارد در چاپ هاي بعدي حذف شود. ويژگي هايي از شخصيت كتاب ارائه مي دهد كه مشخص است نويسنده به علت اطلاعاتي بودن شخصيت ها از موضوعات گذشته است كه اين حسن كار است. روحيه شخصيت داستان و نگرشش به مقوله ها بيان مي شود اما تببين نمي شود. در فصل يك اثر خوش خوان است اما در فصل بوسني دچار سكته مي شود. در كليت اثر براي من خوش خوان و روايت آن من را به بيراهه نكشاند.

آقا ميرزايي از ديگر سخنرانان اين نشست، گفت: اين تعبير كه نوشتن عرق ريزان روح است، تعبير درستي است. امروزه كه مي توانيم به سوژه ها دسترسي پيدا كنيم وظيفه داريم در قبال جان فشاني انقلابي هاي دوران جنگ كار كنيم. بايد به كساني كه با تمام سختي هايي كه بر روي آنها است به اين موضوعات مي پردازند خسته نباشيد گفت. ساختار كار از نظر عمومي و كلي خوش خوان است؛ در اين عرصه حساسيت كار زياد است و مخاطب گريزي وجود دارد چرا كه معتقدند در مورد اين موضوعات زياد كار شده است. اين درحالي است كه تعدادي كار تكراري، سطحي و بروشوري آمده و جاي كار جدي را گرفته است و جوان امروزي نمي تواند با آنها هم ذات پنداري كند.

وي ادامه داد: ويژگي اين كار اين است كه سوژه را انساني كرده است. اين برخورد انساني با سوژه كار جالبي است. نويسنده از جايي شروع مي كند كه منطقي براي شروع كار وجود داشته باشد. چرايي نقطه شروع داستان را نمي دانم. كار مستند ويژگي هايي دارد كه بايد رعايت شود؛ پرش زماني در اين كتاب هم نياز به منطق دارد.

مريم برادران با  اشاره به محتواي كتاب «ر» گفت: اين كتاب زندگي نامه رسول حيدري است كه با پيشنهاد پسرشان نوشته شده است. با توجه به اينكه من در اين حيطه ها كار كرده بودم و با توجه به اينكه جامعه بعد از اتفاقات سال ۸۸ نسبت به بعضي موضوعات حساس شده بود، حساسيت من هم نسبت به اين موضوعات زياد شد.  بنابراين بعد از پيشنهاد آقاي حيدري و مشورت هايي كه انجام دادم تصميم به نوشتن زندگي نامه شهيد رسول حيدري گرفتم. معمولا در مورد زنان مي نوسيم و اين اولين كار من در مورد زنان بود. شهيد حيدري بيشتر عمرش را در خارج از مرزهاي ايران بود و حتي در زمان جنگ هم بيرون از مرز بود. اين شخصيت با توجه به ماهيت كارش، كمتر فرصت حضور در كنار خانواده را داشت مردي با اين ويژگي براي من هيجان انگيز بود.

وي ادامه داد: با بررسي هايي كه كردم ديدم در اين حيطه ها كار نشده است و مرا از كار كردن در اين حوزه ها منع كردند چرا كه معتقد بودند خط قرمز هاي اين حوزه هنوز مشخص نشده است و اين باعث مي شود حتي كار به چاپ هم نرسد.

برادران بيان كرد: كار را با مصاحبه همسرشان شروع كردم، يه سفر هم به ملاير رفتم كه اتفاق خوبي بود چرا كه جنبه هاي پنهاني كه ديگران درباره آن چيزي نمي گفتند را در آنجا فهميدم. بعد از چهار سال كتاب را نوشتم، نوشتن آن سخت بود چون عده اي از شخصيت هايي كه در اين كتاب در مورد آنها حرف زه شده بود هنوز زنده بودند و بايد با اسم مستعار  معرفي مي شدند. بنابراين اين موضوع را از افراد معتبر  تاييد نهايي گرفتم.

اين نويسنده گفت: براي چاپ كتاب با چند ناشر تماس گرفتم اما چون كار من مستند بود مي خواستم يك ناشر خصوصي آن را چاپ كند و خود كتاب به فروش برسد. نشر آرما با اهدافي كه داشتم نزديكي داشت. اين كتاب به علت نو بودن و شناخت بهتر شخصيت شهيد حيدري  براي من تجربه خوشايندي بود. شهيد حيدري از اهلي ملاير و اهل فوتبال بود، وارد جريانات انقلاب مي شود و به سپاه ملاير ورود پيدا مي كند. بعد از جنگ تحصيل مي كند و با بوسني آشنا مي شود. شهيد حيدري با همه آدم ها مي جوشد و آدم شناس بود، اين ويژگي باعث مي شود در بوسني موفق شود.

برادران ادامه داد: من در اين كتاب جنگ را روايت نكردم و اين نوع روايت گري را هم آشنا نيستم. براي من زندگي شهيد از جنبه خانوادگي، محيط رشد در دوران كودكي، نقش پدر و مادر در تربيت، ازدواج، براي من مهم بود. اين شخصيت در مراوداتش نكات فرهنگي و ارتباطي را رعايت مي كرد، بنابراين از كنار جنگش گذشتم و با ويژگي هاي ديگر او را روايت كردم او را يك آدم معمولي با ويژگي هاي خاصي كه به خاطر شغلش داشت روايت كردم.

وي درباره انتقادي كه به اثر وارد شده بود، گفت: در اين كتاب هويت بعضي از اشخاص مشخص نيست اما تعدادي از اين افراد در بخش دانشگاه معرفي شدند. شايد براي معرفي اين پانويس كمك مي كرد اما در بعضي جاها بيشتر نمي توانستم بيشتر توضيح دهم. اين كتاب را چندين بار نوشتم اما آنگونه كه مي خواستم نشد. بوسني چكيده رسول است و در آنجا شكوفا مي شود و همه تجربه هاي خود را در آنجا نشان مي دهد. براي من مهم بود كه به خواننده بگويم بوسني براي من مهم است و مي خواستم كتاب چالش داشته باشد و خواننده روزنامه نخواند بلكه كتاب بخواند. پرش زماني در اين كتاب از نظر من معنادار بود.

برادران افزود: رسول يك آدم معمولي بود و سعي مي كرد در اين كتاب عادي بودن او را نشان دهم و به آن پايند باشم. در بررسي هايي كه داشتم كسي در مورد قدسي بودن او مطلبي نگفت. خانواده او سياسي نبود و با سياست رابطه اي نداشتند. من در اين كتاب روايتگري صرف كردم به همين دليل براي كتاب مقدمه اي مفصل نوشتم. در طول كار سعي كردم خودم را پنهان كنم و مطلبي را تبيين نكنم، در طول كار اگر سندي تبيين گر داشتم در كتاب ذكر كردم. شايد مخاطب تببين گري برايش مهم بوده اما من راوي صرف بودم. قصد داشتم روي رسول تمركز كنم و به مسائل ديگر توجه نكنم.