نشست معرفي و بررسي كتاب «دهم ماه (مجالس روضه زنانه)» اثر سعيد كيايي، عصر دوشنبه (۲۶ شهريورماه) با حضور نويسنده اثر، محسن حسام مظاهري و مژگان دستوري در سراي اهل قلم موسسه خانه كتاب برگزار شد.

در ابتداي اين نشست، سعيد كياني به دليل پرداختن موضوع كتاب «دهم ماه» اشاره كرد و گفت: مجالس روضه زنان را به عنوان مرد يا پسر پشت پرده مي ديديم و از جايي به بعد بايد از اين مجالس دور مي مانديم. كنجكاوي اينكه چه چيزي در حال اتفاق است موضوعي بود كه فكر كردم سوال و پرسش خيلي ها مي تواند باشد. دليل دوم، عدم دسترسي ديگران اعم از زنان و مرداني كه در اين جلسات حضور نداشتند، بود. كمتر مي ديدم كه درباره اين جلسات و اتفاقاتي كه در اين جلسات رخ مي داد جايي صحبت شود. درباره اين موضوع در كشورهاي ديگر مطالعه كردم و با جنبش زنان مصر روبه روشدم. اين جنبش در مساجد ايجاد و به يك قدرت براي زنان منجر شد و اهميت چند برابري پيدا كرد.

وي ادامه داد: اين دلايل مرا به اين فكر انداخت كه از اين مجالس عكاسي كنم. در طول مدت بيش از ۴ سالي كه انتشار اين كتاب طول كشيد براي حدود ۱۳۰ مجلس درخواست عكاسي دادم اما بيشتر از ۹۰ درصد با مخالفت رو به رو شد و حاصل ۱۰ درصد موافق، عكس هايي است كه در اين كتاب منتتشر شده است. مدت زماني كه براي عكاسي در اين مجالس حضور داشتم بين سه تا ۷ دقيقه بود. تاريخ، ادبيات و شكل انسان هايي كه با آنها روبه رو شدم باعث شد تا داستان و قصه اي را به عنوان عكاس روايت مي كنم كه بايد به تعدد زوايا و موقعيت هايي كه رو به رو مي شوم توجه داشته باشم. در اين جريان بود كه با گونه هاي مختلف مجالس آشنا شدم؛ از بسياري از اين مجالس ما نمي توانستيم عكسي را منتشر كنيم.

محسن حسام مظاهري از ديگر سخنرانان اين نشست با اشاره به مضمون كتاب گفت: يك شاخه اي از مجالس روضه ما مجالس زنانه است. مجالس زنانه هم مجالسي هستند كه توسط زنان برگزار و اجرا مي شود و مخاطب آنها هم زنان هستند. اين مجالس از حيث تاريخي قدمت زيادي دارد. در كنار اين مراسم آييني ما مراسم‌هاي ديگري مثل تعزيه زنان را هم داريم كه در آن همه نقش‌ها حتي نقش‌هاي مردانه را زنان اجرا مي‌كنند. از اويل دوره قاجار مجالسي داريم كه بانيان آن زن بودند. هر چه از دوران قاجار به جلو مي رويم روضه زنان هم توسعه پيدا مي كند. موسيقي مذهبي به خصوص در بوشهر هم كاملا زنانه هستند. با اين وجود در زمان ما هم مجالش زنانه بسياري برگزار مي شود و مداحان و سخنوران آن زنان هستند؛ البته آمار رسمي از تعداد آنها نداريم.

مظاهري ادامه داد: اين كتاب اختصاصي در مورد زنان است و اما آقاي كياني و خانم دستوري تنها نفراتي هستند كه درباره اين موضوع به شكل مستقل كتاب نوشته‌‌اند. با وجود اينكه جايگاه زنان ارتقاء محسوسي دارد و منزلت اجتماعي آنها روز به روز بالاتر رود اما در حوزه دين داري اين فضا كاملا مردانه است، به عبارتي ويترين دين داري ما مردانه است. ما در دين داري متني داريم كه كاملا مردانه است و يك بخش حاشيه زنان دين دار داريم. چرا در مورد اين مقوله كه فراگير است سهم زنان كه از حيث دينداري بخش مهمي از اين آيين را به دوش مي كشند بسيار اندك و محدود است با اينكه زنان آيين گزاران جدي هستند و از حيث كميت حضور پر رنگ تري دارند.

اين پژوهشگر بيان كرد: مجالس زنانه در طول سال برگزار مي شوند اما زنان ديندار دينداران خاموش هستند و صداي آنها در رسانه ملي  شنيده نمي شود حتي فعالان حقوق زن هم به اين قشر بي اعتنا هستند. نهادهايي داريم كه مسئول رسيدگي به مجالس زنان هستند اما در اين سازمان ها نيز نگاه‌شان كاملا مردانه است؛ در صورتي كه ما سخنران و مداح خانم بسيار زياد داريم. همچنين، كلمه «خانم جلسه اي» بار منفي دارد و در اذهان ما به معني فردي بي سواد است كه افكاري را به ديگران انتقال مي دهند. اما واقعيت اينطور نيست.

مظاهري عنوان كرد: مجالس روضه زنانه جزوي از روزمرگي هستند. اين كتاب ما را وارد اتاق تاريك كرده  اما باز هم مي‌بينيم كه عكاس اين كتاب، عكاسي مردي است كه تنها به صورت محدود اجازه ورود پيدا كرده است. با همه محدوديت ها اينها تصاوير محدودي هستند. اين كتاب اثر مهمي است و در آينده قدر آن بيشتر دانسته مي شود.

مژگان دستوري نيز در اين نشست گفت: علارقم اينكه فكر مي كردم مجالس زنان براي مردان جذاب نيست اما به اين نتيجه رسيدم كه اينگونه نيست. اما به سمت تحولاتي مي رويم كه اين مجالس ميل به ظاهر شدن دارند. نويسنده گونه اي از سنتي ترين مراسم زنانه را براي سوژه كتاب خود انتخاب كرده است. عكس هاي اين كتاب مربوط به مراسم روضه زنان است و فضاي گفتمان ديني اين زنان را نشان مي دهد.

 گونه اي كه عكاس براي تصاوير كتاب انتخاب كردند به همين شكل، قيافه وتيپ است و تركيب سني آنها به همين صورت است كه در كتاب آمده است. يك وجه مهم اين مناسك اين است كه خود مناسك و هويت شركت كنندگان در يك ارتباط تنگاتنگ و دو سويه با هم قرار دارند. زناني كه در اين مجالس شركت مي كنند و مي خواهند مجالسي برگزار كنند تحت تاثير همين مولفه ها قرار مي گيرند. جداي از كاركرد آييني و سوگوارنه اين مجالس، كاركرد سياسي اين مجالس از اهميت زيادي برخوردار مي شود كه به ثانويه بودن مجالس و هويت ربط پيدا مي كند.

وي ادامه داد: وجه سياسي مجالس روضه بعد از واقعه عاشورا بر وجه سوگوارانه آن قالب بود. به موازاتي كه زمان مي گذرد مي بينيم كه مجالس زنانه از بعد سياسي تهي مي شود و اين گفتمان ديني را نشان مي دهد كه بر محوريت تك صدايي مردان استوار است. مجالس روضه زنانه فضايي براي مشاركت اقتصادي زنان باز مي كند. در كنار اين مراسم صندوق قرض الحسنه اي وجود دارد و يا خانم ها كالاهايي را مي فروشند. اين فضا، فضاي مناسبي براي زن خانه دار است كه تا حدود زيادي از فضاي اجتماع دور است. اين مجالس فضايي فراهم مي كند كه زنان خانه دار در ارتباطات و انسجامات اجتماعي قرار گيرند. امروزه وجه حماسي اشعار مداحي كم و وجه عاطفي آن بيشتر شده است. زنانه بودن مجالس روضه زنانه جلوي ورود رسانه ها را به اين مجالس مي گيرد.