ثبت نام در کارگاه



موضوع : ارایه نظریه‌ها و الگوهای نشانه - معناشناسی و کاربرد آنها در تحلیل گفتمان‌ ادبی

هدف : تسلط به روش و الگوی مطالعه علمی گفتمان‌ها با تکیه بر رویکرد نشانه- معناشناختی

تعداد جلسات : ده جلسه


 از میان انواع نظام‌های گفتمانی، سه نظام مهم و اثر‌گذار در تحلیل گفتمان ادبی و روایت عبارتند از نظام کنشی، نظام تنشی و نظام شوِشی. در نظام کنشی آنچه که کنش‌گران داستان را به حرکت وا میدارد، تصاحب ابژه ارزشی است که یا از طریق فرآیند تجویزی و یا القایی تحقق می‌یابد. در نظام گفتمانی با ویژگی تنشی همه چیز متفاوت است. در چنین نظامی، تنش که ما آن را میزانی از انرژی و قدرت با دو ویژگی فشارهای و گستره ای میدانیم، محور اصلی فرآیند روایی را تشکیل می‌دهد. بنا بر این، یا کنش کاملا متکی به تنش است و یا اینکه اهمیت چندانی ندارد چرا که تنش مرکز اصلی فرایند روایی را اشغال نموده و با انرژی بالا جریان روایی را تحت نظارت خود قرار میدهد. در نظام روایی کنشمحور هر کنش‌گری دارای نقشی است و بر اساس آن تا پایان فرآیند روایی عمل میکند. کنش‌ها یا بر اساس برنامه و یا بر اساس تعامل تنظیم می‌شوند. اما در نظام تنشی، نقشها میتوانند بر اساس کمیت و کیفیتهای متفاوتی ظاهر شوند. به همین دلیل یا جریان تنشی حضور سوژه را کاملا مکانیکی میکند و یا اینکه حضور با توجه به نوع  و میزان انرژی که داراست خود به جریانی خلاق و پویا تبدیل میگردد. در نظام تنشی، ابژه ارزشی دیگر شرایط ابژه در فرآیند کنشی را دارا نیست. یعنی اینکه ابژه از وضعیت بیرونی خارج گشته و در کنشگر درونی میشود.

نظام نشانه- معناشناختی مهم دیگری که در تحلیل داستان نقش قابل توجهی دارند، نظام شوِشی است. مساله «شدن» در روایت با بحث پدیدارشناسی حضور مرتبط است. رابطه شوِشگران با دنیا و چیزها نه بر اساس تصاحب و تملک بر ابژه‌های ارزشی، بلکه به عنوان رابطهای مبتنی بر احساس و ادراک متقابل، همحضوری و همآمیختگی تعریف میشود. بر اساس این، میتوان سه ویژگی مهم برای شوِشگر بر شمرد. الف) فشاره که مشخص کننده تنش بین شدت/ضعف، تند/کند، قوی/ضعیف، محکم/مردد است؛ ب) بوٌش که تعیین کننده تنش بین حضور و غیاب است؛ ج) گستره که با محدودیت/بسط، باز/بسته و متکثر/واحد گره خورده است.

در روایت کنش محور بیشتر با زمان کمیت گرا و ابژکتیو مواجه هستیم. در روایت تنش محور زمان به زمان رخدادی و دفعی تبدیل می گردد. در روایت شوِش محور زمان به زمان سوبژکتیو تبدیل می گردد. در مجموع نظام های روایی دو زمان پدیداری و شناختی در تقابل با هم قرار می گیرند.

در مجموع، هدف از این درس گفتارها، گفتمان‌شناسی از منظر سه نظام گفتمانی کنشی، تنشی، شوِشی با بر تکیه بر نقد نشانه-معناشناختی است.  

 






     طرح درس کارگاه نشانه  - معناشناسی گفتمان ادبی


1) مقدمه، طرح مساله، ارایه پرسش‌های اصلی در راستای بکارگیری الگوی تحلیل نشانه - معناشناختی

2) هم سویی در گفتمان ادبی

3) نظام گفتمانی کنشی

4) الگوی تنشی تحلیل گفتمان

5) جایگاه فرآیند حسی- ادراکی در گفتمان ادبی

6) نظام گفتمانی شوِشی

7) زمان

8) مباحث پایانی و نتیجه گیری

 




مدرس: حمید رضا شعیری
زندگینامه:

حمیدرضا شعیری دارای مدرک دکتری معناشناسی از کشور فرانسه است.  ایشان تحصیلات عالی خود را در سال 1375 به پایان رساند و از ابتدای دی ماه همان سال تا کنون به عنوان عضو هیات علمی دانشگاه تربیت مدرس به تدریس و پژوهش اشتغال دارد. ایشان یکی از نظریه پردازان حوزه نشانه- معناشناسی است که تا کنون به طرح نظریه های جدید گفته پردازی دیداری, روایت تنشی, اتیک در آموزش زبان, نشانه-معناشناسی گفتمانی و بیناژانریت دررابطه با نشانه- معناشناسی فرهنگ پرداخته است.

نقد گفتمان ادبی و تحلیل آثار هنری مانند نقاشی, خوشنویسی, سینما, تاتر, کاریکاتور, عکس و مجسمه یکی دیگر از فعالیتهای حمید رضا شعیری را تشکیل می دهد.

کارگردانی نمایش به زبان اصلی یکی دیگر از فعالیتهای حمید رضا شعیری است. تا کنون ایشان موفق به کارگردانی و اجرای 7 نمایش به زبان اصلی با همکاری دانشجویان زبان فرانسه در سالنهای نمایش شهر تهران شده است. نمایش پزشک اجباری از جمله نمایشهایی است که ایشان آن را در کشور فرانسه و در ورسای نیز به اجرا گذاشته اند.

 

زمینه های مورد علاقه تحقیقاتی

1-  تجزیه و تحلیل زبانشناختی متون

2-  مطالعات نشانه- معناشناختی گفتمان (نظم، نثر، رمان، متون مذهبی، گونه های مختلف زبانی

3-  مطالعات نشانه- معناشناختی متون غیر کلامی (تصویر، آفیش های تبلیغاتی، تابلوهای خط و نقاشی

4- مطالعات نشانه- معناشناختی آثار هنری و معماری

5-  مطالعات مربوط به انواع گفتمان

6-  مطالعات مربوط به آموزش زبان فرانسه و راهکارهای آن

 

سوابق تحصیلی

1  - لیسانس :  زبان و ادبیات فرانسه, شهید بهشتی, ایران, ١٣٦٩

2  - فوق لیسانس :  معناشناسی ادبی و ادبیات ملی, لیموژ, فرانسه , ١٣٧٢

3  -دکتری :  نشانه- معناشناسی, لیموژ, فرانسه , ١٣٧۵

 

تجارب تحقیقاتی

1- ترجمه فرهنگ تجزیه وتحلیل گفتمان،, دانشکده زبانهای خارجی دانشگاه تهران، , ایران, - , با همکاری دکتر ژاله کهنموئی پور و دکتر حمید رضا شعیری

 دروس تدریس شده

1-  تجزیه و تحلیل کلام, کارشناسی ارشد

2- جامعه شناسی زبان , کارشناسی ارشد

3-  نشانه شناسی عمومی زبان, کارشناسی ارشد

4-  وش تحقیق , کارشناسی ارشد

5-  نشانه شناسی , دکتری

6-   نقد ساختارگرا , دکتری

تدریس در دانشگاه تهران به عنوان استاد مهمان

7-  زبانشناسی عمومی , کارشناسی ارشد

تدریس در دانشکده هنر دانشگاه تربیت مدرس

8-  مقدمه ای بر اصول ترجمه شفاهی , کارشناسی ارشد ترجمه

9-  ترجمه و معناشناسی , کارشناسی ارشد ترجمه

 

کتب منتشر شده

1-   حمید رضا شعیری، ١٣٨١, مبانی معناشناسی نوین، , سمت، , ایران

2-              حمید رضا شعیری ١٣٨۵, تجزیه و تحلیل نشانه-معناشناختی گفتمان/ Analyse sémiotique du discours , سمت, ایران

این کتاب نشان می دهد چگونه می توان از نشانه - معناشناسی نوین به عنوان ابزار و رویکردی مهم در تحلیل گفتمان استفاده نمود..

3-  حمید رضا شعیری, ترانه وفایی ١٣٨٨, راهی به نشانه- معناشناسی سیال, انتشارات علمی- فرهنگی , ایران

این اثر با مطالعه موردی ققنوس نیما نشان می دهد که چرا و چگونه فرآیند تولید معنا فرآیندی سیال است و چرا دیگر نمیتوان فقط با با نگاه ساختاری و کلیشه ای به مطالعه معنا پرداخت.

4-  ژان-پیر پاستوری, مترجم : حمید رضا شعیری ١٣٨٣, سماع زندگان (ترجمه), نشر قطره، ایران

 




ثبت نام در کارگاه